Hệ thoát nước trong nhà bằng gang EN 877 (gang SML) là hệ ống và phụ kiện gang xám không miệng bát, nối bằng đai inox – gioăng EPDM, có hai ưu điểm nổi bật so với ống nhựa: không cháy (vật liệu cấp A1 theo EN 13501-1, không sinh khói độc, không làm lửa lan qua sàn) và giảm ồn rất tốt nhờ khối lượng riêng lớn (khoảng 7.200 kg/m³, nặng gấp 4–5 lần ống nhựa cùng cỡ). Vì vậy gang EN 877 là lựa chọn tiêu chuẩn cho trục thoát nước của khách sạn, bệnh viện, chung cư cao tầng, trung tâm thương mại và các công trình yêu cầu cao về PCCC và tiện nghi âm học.
Bài viết phân tích cấu tạo hệ ống EN 877, cơ chế chống cháy và giảm ồn, so sánh với ống uPVC/HDPE, kích thước tiêu chuẩn, cách bố trí và những lưu ý thi công giúp hệ thoát nước bền trên 50 năm.
1. Gang EN 877 là gì?
EN 877 là tiêu chuẩn châu Âu “Cast iron pipes and fittings, their joints and accessories for the evacuation of water from buildings” – quy định ống, phụ kiện và mối nối bằng gang dùng để thoát nước trong công trình (nước thải sinh hoạt, nước mưa, ống thông hơi). Ống thường được gọi là SML (viết tắt tiếng Đức Schnell-Montage-Lang – lắp nhanh, chiều dài lớn), với đặc điểm:
- Vật liệu: gang xám graphit tấm (grey cast iron), đúc ly tâm, độ bền kéo tối thiểu khoảng 200 MPa.
- Không miệng bát (socketless): hai đầu ống trơn, nối bằng khớp nối đai inox kèm gioăng EPDM. Có thể cắt ống ở bất kỳ vị trí nào và lắp lại ngay.
- Chiều dài tiêu chuẩn: 3 m.
- Lớp phủ: mặt trong phủ epoxy (thường 120–150 µm) chống ăn mòn và giảm bám cặn; mặt ngoài sơn lót màu nâu đỏ, sẵn sàng để sơn hoàn thiện theo màu nhận diện hệ thống.
- Dải kích thước phổ biến: DN50 – DN300 (một số hãng sản xuất đến DN400–DN600).
Cần phân biệt rõ: gang EN 877 dùng cho thoát nước tự chảy, không áp trong công trình; còn gang cầu ISO 2531 dùng cho đường ống cấp nước có áp ngoài nhà. Hai loại khác nhau về vật liệu, mối nối và đường kính ngoài.
2. Kích thước tiêu chuẩn ống EN 877
| DN | Đường kính ngoài (mm) | Chiều dày danh nghĩa (mm) | Ứng dụng điển hình |
|---|---|---|---|
| 50 | 58 | 3,5 | Nhánh lavabo, bồn tắm, thông hơi |
| 70 | 78 | 3,5 | Nhánh thoát sàn, bếp |
| 100 | 110 | 3,5 | Nhánh xí, trục đứng nước thải |
| 125 | 135 | 4,0 | Trục đứng tòa nhà lớn |
| 150 | 160 | 4,0 | Trục đứng, ống gom nước mưa |
| 200 | 210 | 5,0 | Ống gom ngang tầng hầm |
| 250 | 274 | 5,5 | Ống gom chính |
| 300 | 326 | 6,0 | Ống thoát ra hố ga ngoài nhà |
Kích thước theo EN 877; dung sai và trọng lượng tham khảo catalogue nhà sản xuất.
3. Ưu điểm chống cháy của hệ gang EN 877
3.1. Vật liệu không cháy cấp A1
Theo phân loại phản ứng với lửa EN 13501-1, gang là vật liệu A1 – không cháy, không góp phần vào đám cháy. Ống nhựa uPVC, PP, HDPE thuộc các nhóm B đến E: khi gặp nhiệt độ cao (uPVC mềm ở khoảng 80 °C, cháy và phân hủy ở vài trăm độ), ống biến dạng, chảy, cháy và tạo ra khói đen đặc, khí HCl (với PVC) hoặc khí độc khác. Trong các vụ cháy nhà cao tầng, khói độc là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu.
3.2. Không tạo “ống khói” xuyên tầng
Trục thoát nước chạy xuyên suốt các tầng. Với ống nhựa, khi ống cháy và chảy tại vị trí xuyên sàn, lỗ mở trên sàn trở thành đường dẫn lửa và khói lên tầng trên – hiệu ứng ống khói. Do đó ống nhựa xuyên sàn bắt buộc phải có vòng chặn cháy (fire collar) hoặc vữa chống cháy trương nở, làm tăng chi phí và phụ thuộc chất lượng thi công. Ống gang giữ nguyên hình dạng trong lửa, vì vậy chỉ cần chèn kín khe hở xuyên sàn bằng vật liệu chống cháy phù hợp là duy trì được giới hạn chịu lửa của sàn.
3.3. Phù hợp yêu cầu PCCC tại Việt Nam
QCVN 06:2022/BXD về an toàn cháy cho nhà và công trình yêu cầu các lỗ xuyên qua bộ phận ngăn cháy (sàn, tường ngăn cháy) phải được bảo vệ để không làm giảm giới hạn chịu lửa. Với các công trình nhóm nguy hiểm cháy cao như nhà cao tầng, bệnh viện, khách sạn, trung tâm thương mại, sử dụng ống gang giúp đơn giản hóa giải pháp chặn cháy và thuận lợi khi thẩm duyệt.
4. Ưu điểm giảm ồn
4.1. Nguồn gốc tiếng ồn trong ống thoát nước
Tiếng ồn trong hệ thoát nước có hai thành phần: ồn truyền qua không khí (airborne noise) phát ra từ thành ống khi dòng nước rơi, va đập tại cút chuyển hướng; và ồn truyền qua kết cấu (structure-borne noise) lan qua giá treo, sàn, tường đến các phòng khác. Tiếng nước chảy qua trục ống vào ban đêm là một trong những khiếu nại phổ biến nhất ở khách sạn và căn hộ cao cấp.
4.2. Vì sao gang yên tĩnh hơn?
Theo định luật khối lượng trong âm học, khả năng cách âm của một vách tăng khoảng 6 dB mỗi khi khối lượng bề mặt tăng gấp đôi. Ống gang DN100 nặng khoảng 9–10 kg/m, trong khi ống uPVC thoát nước cùng cỡ chỉ khoảng 1,5–2 kg/m. Khối lượng lớn cùng khả năng giảm chấn nội tại của gang xám (graphit tấm hấp thụ dao động) khiến thành ống ít rung và phát ra ít âm hơn.
Các phép đo theo tiêu chuẩn EN 14366 (đo tiếng ồn hệ thoát nước trong phòng thí nghiệm) được các nhà sản xuất châu Âu công bố cho thấy hệ gang SML thường cho mức ồn thấp hơn ống nhựa tiêu chuẩn vài đến hơn 10 dB(A) ở cùng lưu lượng 2–4 l/s. Ngoài ra, gioăng EPDM ở mỗi khớp nối đóng vai trò cách ly rung giữa các đoạn ống.
4.3. Mẹo tăng hiệu quả giảm ồn
- Dùng giá treo có lót cao su để cắt đường truyền rung vào kết cấu.
- Bố trí cút chân trục bằng hai cút 45° hoặc cút 88° bán kính lớn để giảm va đập dòng chảy.
- Không đặt trục ống sát tường phòng ngủ; nếu bắt buộc, bọc thêm lớp cách âm.
5. So sánh gang EN 877 với ống uPVC và HDPE trong thoát nước tòa nhà
| Tiêu chí | Gang EN 877 | uPVC thoát nước | HDPE thoát nước |
|---|---|---|---|
| Phản ứng với lửa | A1 – không cháy | Cháy, sinh khói và khí HCl | Cháy, chảy nhỏ giọt |
| Cần vòng chặn cháy xuyên sàn | Không bắt buộc | Có | Có |
| Độ ồn | Rất thấp | Cao | Trung bình |
| Giãn nở nhiệt | ≈ 0,01 mm/m·K – không cần khớp giãn nở | ≈ 0,08 mm/m·K | ≈ 0,2 mm/m·K – cần bù giãn nở |
| Chịu nước nóng xả liên tục | Tốt | Hạn chế (≤ 60 °C) | Khá |
| Tuổi thọ thiết kế | Trên 50 năm | 25–50 năm | 50 năm |
| Khối lượng, vận chuyển | Nặng | Rất nhẹ | Nhẹ |
| Chi phí vật tư ban đầu | Cao | Thấp | Trung bình |
| Tái chế | 100% | Hạn chế | Có thể |
Kết luận: gang EN 877 có chi phí vật tư cao hơn, nhưng khi tính cả chi phí vòng chặn cháy, khớp giãn nở, cách âm bổ sung và tuổi thọ, tổng chi phí vòng đời thường cạnh tranh – đặc biệt với nhà cao tầng.
6. Mối nối và phụ kiện trong hệ EN 877
6.1. Khớp nối đai inox
Mối nối tiêu chuẩn là khớp nối FF: vỏ đai inox (thường inox 304, môi trường ăn mòn dùng 316) ôm ngoài một gioăng EPDM có gờ chặn ở giữa. Siết 1–2 bu lông là xong một mối nối, không cần hàn, không cần keo. Mối nối cho phép lệch góc nhỏ (khoảng 3°) giúp bù sai lệch lắp đặt.
6.2. Khi nào cần đai chống tuột (khóa giằng)?
Thoát nước là tự chảy, nhưng ở chân trục đứng cao tầng hoặc khi nghẹt ống, áp lực nước tĩnh có thể lên tới vài bar (mỗi 10 m cột nước ≈ 1 bar). Tại các vị trí này – chân trục, chuyển hướng, ống tầng hầm, ống thoát bơm – cần dùng đai giằng chống tuột (claw / grip collar) để mối nối không bị đẩy tuột.
6.3. Phụ kiện thông dụng
- Cút 88°, 45°, 30°, 15° để chuyển hướng.
- Tê 88° và Y 45° (chạc) để đấu nhánh; Y 45° cho dòng chảy êm hơn.
- Thập (FFFF) đấu bốn hướng tại hộp kỹ thuật.
- Côn thu chuyển cỡ ống, ống kiểm tra (cửa thăm) để thông tắc, xi phông chữ P.
7. Nguyên tắc thiết kế và thi công
- Độ dốc ống ngang: thông thường 1–2% (DN100 tối thiểu khoảng 1%), theo TCVN 4474 và tính toán thủy lực.
- Giá đỡ: ống ngang cứ mỗi đoạn 3 m đặt tối thiểu 2 giá, khoảng cách giá ≤ 2 m, có giá đỡ gần mỗi khớp nối và phụ kiện chuyển hướng; trục đứng đặt giá cố định mỗi tầng và giá chịu tải ở chân trục.
- Cửa thăm: bố trí tại chân trục, đầu ống ngang và mỗi đoạn ống ngang dài để dễ thông tắc.
- Thông hơi: trục thông hơi riêng hoặc van thông hơi để tránh hút cạn nước xi phông.
- Cắt ống: dùng máy cắt đĩa hoặc dao cắt xích, cắt vuông góc, sau đó sơn epoxy dặm lại mép cắt.
- Thử kín: thử nước hoặc thử khí trước khi bọc, đóng trần.
T-Blue cung cấp trọn bộ ống, phụ kiện và khớp nối gang EN 877 từ DN50 đến DN300 cho các dự án nhà cao tầng. Xem chi tiết tại danh mục ống và phụ kiện gang EN877.
8. Câu hỏi thường gặp
Ống gang EN 877 có dùng cho nước cấp được không?
Không. EN 877 dành cho thoát nước tự chảy và thông hơi trong công trình. Đường ống cấp nước có áp cần dùng ống gang cầu theo ISO 2531/EN 545 hoặc ống chuyên dụng khác.
Ống gang SML có bị gỉ không?
Mặt trong được phủ epoxy và mặt ngoài có lớp sơn lót nên chống ăn mòn tốt trong điều kiện thoát nước sinh hoạt. Mép cắt tại công trường cần dặm sơn epoxy để duy trì lớp bảo vệ.
Vì sao khách sạn, bệnh viện hay dùng ống gang thoát nước?
Vì ống gang không cháy, không sinh khói độc, không cần vòng chặn cháy xuyên sàn và rất êm – hai yêu cầu quan trọng nhất đối với công trình đông người và cần yên tĩnh.
Có thể nối ống gang EN 877 với ống nhựa không?
Có, dùng khớp nối chuyển đổi chuyên dụng có gioăng bậc phù hợp đường kính ngoài của từng loại ống.
Nguồn tham khảo: EN 877 “Cast iron pipes and fittings, their joints and accessories for the evacuation of water from buildings”; EN 13501-1; EN 14366; tài liệu kỹ thuật hệ SML của Saint-Gobain PAM, Düker và các nhà sản xuất châu Âu; QCVN 06:2022/BXD; TCVN 4474 thoát nước bên trong.
